Lý thuyết Thiết Kế Cơ Chế – giải thưởng Nobel Kinh Tế 2007 giúp chúng ta tìm ra những cơ chế để tác động lên thị trường một cách hiệu quả, cũng như được ứng dụng trong nhiều lãnh vực khác nhau: chính sách quản lý nhà nước, chính sách thuế, đấu giá, phân bổ nguồn lực, thiết kế các sản phẩm bảo hiểm, phân bổ quyền lợi, chi phí trong các giao dịch.
Tác giả viết bài này giải thích ứng dụng của Lý Thuyết Thiết Kế Cơ Chế trong việc xác định giá giao dịch trong việc mua bán tay đôi. Chúng ta có thể ứng dụng mô hình này trong việc mua bán giao dịch hàng ngày của mình.

Giải thưởng Nobel Kinh tế 07 – Lý thuyết Thiết Kế Cơ Chế

Lý thuyết Thiết Kế Cơ Chế – Mechanism Design Theory – do Giáo Sư Leonid Hurwicrz 90 tuổi, trường Đại Học Minnesota khởi sự, và sau đó được Giáo Sư Eric Maskin, 57 tuổi, Đại Học Princeton, và Roger Myerson, 56 tuổi, Đại Học Chicago cải tiến và áp dụng. Lý thuyết này giúp giải quyết một trong những vấn đề lớn nhất của kinh tế học: thiết kế cơ chế nhằm giảm thiểu tổn hại kinh tế do việc thiếu thông tin tạo ra. Khi giao dịch trong tình trạng không đủ thông tin của nhau (thông tin bất xứng) hai đối tác thường mặc cả với nhau khá chi li, bên nào cũng muốn nhiều lợi và vì thế giao dịch không xảy ra. Trong thực tế rất nhiều việc tương tự như vậy xảy ra: những liên doanh gặp thất bại vì các bên không đồng ý với nhau về việc chia sẻ quyền lợi và chi phí. Các chương trình bảo hiểm không thành công vì hoặc là đưa ra mức bồi thường quá thấp, hoặc là bị trục lợi vì mức bồi thường quá cao.

Mua bán tay đôi: hai bên chỉ lợi khi giao dịch xảy ra

Một trong những bài toán mà các giao dịch tay đôi thường bị vướng là: xác định giá khi mua bán tay đôi. Bên muốn mua bên muốn bán nhưng đôi khi lại không gặp nhau vì vấn đề lớn nhất: giá. Dưới đây là một ví dụ được biên soạn dựa vào minh họa của một trong những ấn bản của Viện Khoa Học Hàn Lâm Thụy Điển.

Giáo Sư Leonid Hurwicrz 90 tuổi,
trường Đại Học Minnesota

Giả sử Hùng là chủ nhân của một điện thoại di động. Hùng định bán điện thoại này cho Dũng. Giá trị của chiếc điện thoại đối với Hùng là x, và đối với Dũng là y. Nghĩa là Hùng sẽ vui vẻ nếu bán được chiếc điện thoại này với giá cao hơn hoặc bằng x, nhưng sẽ giữ lại và không bán nếu giá thấp hơn x. Đối với Dũng thì ngược lại, Dũng sẽ mua nếu giá thấp hơn hay bằng y, và sẽ không mua nếu giá cao hơn y. Việc mua bán sẽ xảy ra nếu như Hùng và Dũng đồng ý mua bán với nhau theo một giá mà cả hai đều có lợi. Điều này chỉ xảy ra khi giá trị của chiếc điện thoại này đối với Dũng (y) cao hơn giá trị của chiến điện thoại đối với Hùng (x). Tức là việc mua bán chỉ có thể xảy ra trong trường hợp giá y lớn hơn giá x. Giả sử gọi giá đồng ý là p, thì phần lợi mà Hùng đạt được là p-x, còn phần lợi của Dũng là y-p. Như vậy phần “lợi” của giao dịch này là p – x + y- p = y – x. Khi việc mua bán không thành, không đối tác nào được lợi. Do đo việc quan trọng là chúng ta phải tìm kiếm một cơ chế sao cho việc mua bán chắc chắn sẽ xảy ra, tức là tìm cơ chế sao cho y lớn hơn x.

Giao dịch tay đôi khó xảy ra nếu không có cơ chế thích hợp

Như bên trên đã nói, đây là trường hợp giao dịch thiếu thông tin. Hùng và Dũng đều không có thông tin của đối tác. Tức là họ không biết bên kia định giá trị của điện thoại ở mức nào. Có 3 khả năng xảy ta. Một khả năng có thể xảy ra là Hùng sẽ đưa ra một đề nghị: đây là giá tôi muốn bán, và anh có quyết định mua với giá đó hay không? Một khả năng khác cũng có thể xảy ra là Dũng có thể sẽ đưa ra đề nghị: đây là giá tôi muốn mua, và anh có quyết định bán với giá đó hay không? Một khả năng nữa có thể xảy ra là hai bên đưa ra giá đề nghị vào cùng một thời điểm, kiểu như đầu thầu song phương. Nếu giá đề nghị của Hùng thấp hơn giá đề nghị của Dũng, thì hai bên sẽ thực hiện mua bán với giá nằm giữa hai giá đề nghị đó.

Roger Myerson, 56 tuổi,
Đại Học Chicago

Tuy nhiên, trong cả 3 trường hợp trên, việc mua bán không phải lúc nào cũng xảy ra. Hãy phân tích từ phía Hùng Hùng. Nếu Hùng đưa ra phương án đề nghị một chiều thì Hùng sẽ có khuynh hướng đưa ra giá đề nghị cao hơn giá trị x (giả sử x= 6). Khi Hùng đưa ra giá đề nghị bằng 6, thì Hùng không quan tâm lắm Dũng có quyết định mua điện thoại hay không. Nếu Hùng đưa ra mức giá đề nghị cao hơn 6, ví dụ 8 chẳng hạn thì Hùng sẽ được lợi nếu Dũng mua. Hùng không lợi, cũng không tổn thất nếu Dũng không mua. Trong khi đó Dũng chỉ sẽ mua nếu như giá đề nghị bằng hay thấp hơn mức y, giả sử y = 7. Như vậy, ngay cả trong trường hợp y lớn hơn x (tức là 7 lớn hơn 6), việc mua bán có thể không xảy ra, vì khi đề nghị đơn phương Hùng đã đưa ra giá đề nghị (8) cao hơn x (6) và cao hơn cả y (7). Phân tích từ phía Dũng cũng cho kết quả tương tự. Tuy Dũng định giá điện thoại đối với mình là 7, nhưng khi đề nghị giá đơn phương, Dũng sẽ có khuynh hướng đưa ra giá thấp hơn, ví dụ 5. Khi đó việc mua bán không thể xảy ra vì 5 là giá thấp hơn giá trị của điện thoại đối với Hùng.

Giáo Sư Eric Maskin, 57 tuổi,
Đại Học Princeton

Như đã phân tích cả hai đều mong muốn phi vụ mua bán xảy ra vì xảy ra thì họ mới có lợi, không xảy ra thì họ “huề vốn”. Tuy vậy cả hai, vì lợi nhuận của riêng mình đều có khuynh hướng đưa ra giá khác với giá trị x và y. Theo ví dụ Hùng sẽ có khuynh hướng đưa giá cao hơn 6, trong khi đó Dũng có khuynh hướng đưa giá thấp hơn 7. Và vì thế giao dịch không thể xảy ra, và cả hai chẳng ai được lợi.

Lý thuyết thiết kế cơ chế giúp giải quyết bài toán mua bán tay đôi

Để việc mua bán có thể xảy ra, lý thuyết thiết kế cơ chế đưa ra một ràng buộc cho hai bên khi tham gia đấu thầu tay đôi: Đó là giá của người mua phải cao hơn giá của người bán thì việc mua bán mới xảy ra. Nếu giá của người mua đưa ra thấp hơn giá của người bán thì việc mua bán sẽ không xảy ra. Do cơ chế ràng buộc này, giá mà Hùng đưa ra sẽ không quá cao và so lệch so với 6, và giá của Dũng sẽ không thấp và lệch quá so với 7. Điều đơn giản là cả Dũng và Hùng đều hiểu rằng, nếu họ đưa ra giá quá so lệch và muốn lợi về mình, thì điều kiện giá người mua lớn hơn giá người bán không xảy ra và vì thế không có giao dịch. Trong khi đó họ đều muốn có gia dịch để có mỗi bên có lợi hơn là hai bên sẽ về tay trắng vì việc mua bán không xảy ra. Kết quả là giao dịch sẽ xảy ra và giá của giao dịch là sẽ giá trung bình, hay giá nằm giữa hai giá đó theo một tỷ lệ đồng ý trước đó.

Lâm Minh Chánh – Nhịp Cầu Đầu Tư ngày 22/10/2007

 

0 Comments

You can be the first one to leave a comment.

Leave a Comment

 




 
*