Trong cuộc sống chúng ta đối diện với nhiều tình huống mà không thể biết được chuyện gì tốt xấu sẽ xảy ra. Những tình huống như vậy có người gọi là rủi ro có người cho là bất định. Tuy nhiên, hai khái niệm này không hoàn toàn giống nhau, hiểu được sự khác biệt này sẽ giúp chúng ta có cách hành xử hợp lý hơn.

Rủi ro (risk) là những tình huống có nhiều biến cố có thể xảy ra và ta biết xác suất xuất hiện và kết quả của các biến cố này. Ví dụ như thảy xí ngầu, nếu viên xí ngầu này chất lượng tốt, người thảy xí ngầu không gian lận thì ta biết chắc chắn rằng có 6 khả năng xảy ra và xác suất của mỗi biến cố là 1/6. Trong trường hợp này không thể làm gì để thay đổi xác suất cũng như giá trị của biến cố.

Bất định (Uncertainty) là tình huống ta không biết chắc chắn chuyện gì xảy ra cũng như khả năng xảy ra những biến cố này. Người ta không thể chỉ định rõ chuyện gì sẽ xảy ra, khả năng chắc chắn là bao nhiêu phần trăm. Doanh nhân khi đầu tư thì không chắc rằng dự án sẽ thành công hay thất bại hoàn toàn, nhưng anh tin rằng với nỗ lực của mình, có thể làm cho khả năng thành công cao hơn. Mỗi lần đi thi, mặc dù không biết chắc chắn đề thi là gì, nhưng nếu có sự chuẩn bị tốt, thì khả năng đạt kết quả cao là rất khả quan.

Vậy thì phân biệt rủi ro và bất định để làm gì? Chúng ta thường đối diện với bất định hơn là rủi ro. Những trường hợp rủi ro thường thấy là đánh bài cào, thẩy xí ngầu, mua vé số… Những trường hợp này người tham gia không thể làm gì được để kết quả tốt hơn. Một số người cho rằng nếu tôi mua nhiều vé số nhiều lần hơn (các lần mua là độc lập) thì khả năng trúng cao hơn. Sự thật là chúng ta đâu thay đổi được xác suất xuất hiện của những con số mình mua.

Những gì xảy ra trong thực tế chủ yếu là bất định, chúng ta không biết tất cả các khả năng có thể xảy ra cũng như xác suất xuất hiện của những khả năng này. Điều chúng ta thấy là có những biến cố xảy ra nhiều hơn, và đặc biệt là chúng ta có thể tác động để thay đổi xác suất xuất hiện cũng như kết quả của biến cố. Có một điều là đôi khi chúng ta lại nghĩ rằng đó là những tình huống rủi ro. Một nhà đầu tư mua cổ phiếu mà không thể tác động gì diễn biến giá cổ phiếu trên thị trường thì anh ta đang đối diện với rủi ro và giống như đánh bạc. Nhưng nếu những nhà đầu tư này hoạt động tích cực, anh ta có thể làm tăng khả năng thành công của việc đầu tư của mình.

Trong trường hợp khác, khả năng mắc các chứng bệnh là bất định chứ không phải rủi ro, ta có thể làm tăng hoặc giảm khả năng bệnh xảy ra bằng lối sống, bằng cách ăn uống và sinh hoạt. Chúng ta có thể tác động để làm giảm thiệt hại của những sự kiện này. Đó chính là ý nghĩa của việc xem tương lai là rủi ro hay bất định. Sự khác biệt giữa rủi ro và bất định là khả năng chúng ta có thể tác động để thay đổi xác suất xảy ra các biến cố và kết quả của biến cố. Nếu chúng ta không làm gì cả thì đó là rủi ro, còn nếu chúng ta có thể tham gia làm hạn chế thiệt hại và tăng những lợi ích thì đó là bất định.

investor1.jpgBảo hiểm là mua rủi ro hay bất định? Với những gì mà các công ty bảo hiểm đang làm chủ yếu họ xem là rủi ro vì họ không thực hiện bất cứ việc gì để nhằm giảm những khả năng xảy ra thiệt hại cho thân chủ. Họ xem từng cá nhân có những xác suất xảy ra thiệt hại và đánh bạc trên những sự kiện này. Những người mua bảo hiểm có thể vì yên tâm với những tài sản được bảo hiểm nên họ bất cẩn hơn, vì thế có thể làm tăng xác suất xảy ra thiệt hại (Moral hazard). Tại sao các công ty bảo hiểm không tham gia làm giảm xác suất thiệt hại cho khách hàng? Thứ nhất làm như thế tốn chi phí, thứ 2, những hành động giảm thiểu rủi ro cho khách hàng là hàng hoá công cộng, sẽ có những người hưởng ké (free-rider), thứ 3 nếu xác suất thiệt hại giảm người ta sẽ không mua bảo hiểm.

Khi chạy mô phỏng trong phân tích rủi ro, người ta gán các phân phối xác suất cho các biến đầu vào để xem kết quả thay đổi như thế nào. Đây là cách chúng ta chuyển bài toán bất định thành bài toán rủi ro. Tuy nhiên cách làm này chỉ là giả định để mô hình toán có thể  thực hiện được, trong thực tế khó có thể xác định được các giá trị và xác suất một cách rõ ràng. Dù sao đi nữa, bằng cách làm này ta có thể hiểu được những khả năng và phạm vi xảy ra kết quả từ đó ra quyết định tốt hơn.

Nói tóm lại, những giải thích ở trên chủ đích muốn nói lên một điều: Tương lai sẽ là bất định chứ không phải rủi ro. Nếu đã là bất định thì chúng ta có thể tác động tích cực nhằm làm giảm xác suất thiệt hại (tăng xác suất thành công), tạo ra nhiều biến cố tốt hơn và làm tăng giá trị cho tương lai. Ngược lại nếu không chủ động can thiệp chúng ta cũng sẽ chỉ phó mặc cho rủi ro xảy ra, và nhiều khi cũng sẽ làm cho kết quả xấu hơn.

©www.saga.vn

 

0 Comments

You can be the first one to leave a comment.

Leave a Comment

 




 
*